Wat is de fiscale oudedagsreserve (FOR) en wat veranderde er in 2023?
De fiscale oudedagsreserve (FOR) stelde IB-ondernemers in staat om een deel van de winst te reserveren voor later, met een belastingvoordeel nu. Maar sinds 2023 is het niet meer mogelijk om de FOR verder op te bouwen. Bestaande standen worden afgewikkeld. Dit zijn de alternatieven.
± 7 min lezen
Kort antwoord
Sinds 1 januari 2023 is de FOR afgeschaft voor nieuwe opbouw. Bestaande standen blijven bestaan maar worden bij staking of omzetting in winst meegenomen. Alternatieven voor pensioenopbouw zijn lijfrentepremieaftrek (jaarruimte), banksparen, beleggen en vrijwillige voortzetting van een pensioenregeling.
Wat was de fiscale oudedagsreserve?
De FOR was een fiscale faciliteit voor IB-ondernemers (eenmanszaak, vof) die voldeden aan het urencriterium. Je mocht jaarlijks een percentage van je winst toevoegen aan de FOR, wat je belastbaar inkomen in dat jaar verlaagde. De stand van de FOR stond op de balans als schuld aan jezelf.
Belasting betalen deed je pas later: bij staking van de onderneming, omzetting in een bv of als de FOR de grens van het ondernemingsvermogen overschreed. In de praktijk was de FOR niet altijd gunstig en werd hij door niet iedereen begrepen.
Afschaffing per 2023
Vanaf 1 januari 2023 mogen ondernemers geen nieuwe bedragen meer toevoegen aan de FOR. De maatregel maakt deel uit van de Wet toekomst pensioenen. Reden: de FOR leidde in de praktijk zelden tot echte pensioenopbouw, omdat het geld niet apart gezet hoefde te worden.
Bestaande FOR-standen per 31 december 2022 blijven staan op de balans. Ze worden niet direct afgerekend, maar komen alsnog in de belasting zodra je de onderneming staakt, omzet naar een bv, of als je de stand vrijwillig afbouwt. Controleer op belastingdienst.nl hoe de afwikkeling in jouw situatie werkt.
Wat te doen met een bestaande FOR-stand
Heb je nog een FOR-stand? Dan heb je verschillende opties. Je kunt de stand laten staan totdat je stopt met ondernemen. Je kunt de stand ook omzetten in een lijfrente (banksparen of verzekeringsproduct) — dat geeft belastinguitstel maar vraagt actieve stappen. Of je rekent de FOR af door hem toe te voegen aan de winst.
Omzetting in een lijfrente is voor velen fiscaal aantrekkelijk omdat de lijfrentepremie op het moment van omzetting aftrekbaar is, terwijl je de uitkeringen later belast. Bespreek de beste optie met een fiscalist of financieel planner.
Alternatieven voor pensioenopbouw
Zonder de FOR zijn de voornaamste alternatieven: lijfrentepremieaftrek op basis van jaarruimte en reserveringsruimte (premie betalen aan een lijfrenteproduct en aftrekken van de belastbare winst), banksparen (geblokkeerde spaarrekening met vergelijkbaar fiscaal regime), beleggen in privévermogen (geen directe aftrek, maar ook geen gedwongen opname), of vrijwillige voortzetting van een pensioenregeling via een oud werkgever.
De jaarruimte is de maximale aftrekbare lijfrentepremie in een jaar en is afhankelijk van je inkomen en eventuele andere pensioenopbouw. Controleer de actuele berekening op belastingdienst.nl of laat het berekenen door een financieel adviseur.
- Lijfrentepremieaftrek via jaarruimte (bij verzekeraar of bank)
- Banksparen (geblokkeerd, fiscaal vergelijkbaar met lijfrente)
- Beleggen in privévermogen (box 3, geen directe aftrek)
- Vrijwillige voortzetting pensioenregeling oud werkgever (eerste 9 maanden na dienstverband)
- Overwaarde eigen woning als pensioenkapitaal (indirect)
Veelgemaakte fouten
De meest gemaakte fout: niets doen bij een bestaande FOR-stand en er pas bij staking mee geconfronteerd worden. Het bedrag wordt dan in één jaar als winst meegenomen — met mogelijk een hoog belastingtarief als gevolg.
Ook vergeten zzp’ers soms de jaarruimte te benutten terwijl ze in een goed jaar zitten. Jaarruimte die je niet benut, kun je via de reserveringsruimte in latere jaren nog beperkt inhalen.
- FOR-stand laten staan zonder plan voor afwikkeling
- Jaarruimte niet benutten in goede jaren
- Pensioenverzekering afsluiten zonder te vergelijken met banksparen
- Denken dat de FOR nog steeds opgebouwd kan worden na 2022
Hoe Factabel helpt
Factabel geeft je inzicht in je jaarlijkse winst — de basis voor het berekenen van je jaarruimte. Door je winst en verlies goed bij te houden, weet je hoeveel je kunt inleggen in een lijfrenteproduct en in aanmerking komt voor aftrek.
Dit is algemene uitleg, geen fiscaal advies — controleer je eigen situatie bij de Belastingdienst of een boekhouder.
Veelgestelde vragen
Nee. Vanaf 1 januari 2023 is nieuwe opbouw van de FOR niet meer mogelijk. Bestaande standen per 31 december 2022 blijven bestaan.
Bij staking van de onderneming valt de FOR vrij als stakingswinst. Je betaalt dan belasting over de stand. Je kunt de belasting uitstellen door de FOR om te zetten in een lijfrente.
De jaarruimte is een formule op basis van je inkomen en pensioenopbouw. Controleer de actuele berekening op belastingdienst.nl of gebruik een rekentool.
Banksparen heeft een vergelijkbaar fiscaal regime als lijfrente, maar is een geblokkeerde rekening bij een bank in plaats van een verzekeringsproduct. De uitkeringen zijn later belast als inkomen.
Als je je eenmanszaak omzet in een bv, kan de FOR worden ingebracht. Dit is fiscaal complex. Laat dit begeleiden door een fiscalist of accountant.