Welke rechtsvorm kies je als zzp’er — eenmanszaak, vof of bv?

In Nederland zijn er meerdere rechtsvormen, maar voor de meeste zzp’ers komen er drie in aanmerking: de eenmanszaak, de vennootschap onder firma (vof) en de besloten vennootschap (bv). Elke rechtsvorm heeft eigen regels voor aansprakelijkheid, belasting en administratie. De keuze heeft grote gevolgen — niet alleen voor nu, maar ook als je bedrijf groeit.

Hieronder vergelijken we de drie rechtsvormen op de punten die voor starters het meest relevant zijn. Bedenk dat een rechtsvorm later te wijzigen is, maar dat dit moeite en soms kosten met zich meebrengt. Een goede keuze bij de start scheelt dus gedoe later.

Een eenmanszaak is de simpelste rechtsvorm voor een solo-ondernemer. Je schrijft je in bij de KvK en bent direct van start. Er is geen minimaal startkapitaal nodig, geen notarisbezoek en de administratieve verplichtingen zijn beperkt in vergelijking met een bv. Je betaalt inkomstenbelasting (IB) over je winst als ware het arbeidsinkomen, en je hebt recht op ondernemersaftrek (zelfstandigenaftrek, startersaftrek, MKB-winstvrijstelling) als je voldoet aan het urencriterium.

Het grote nadeel: bij een eenmanszaak is er geen scheiding tussen privévermogen en zakelijk vermogen. Je bent met je hele privévermogen aansprakelijk voor schulden van je bedrijf. Als een klant je aansprakelijk stelt voor een fout of als je leverancier niet betaald krijgt, kan hij verhaal halen op je auto, je spaarrekening of je huis. Dit risico is voor veel zzp’ers acceptabel, zeker als je geen grote investeringen doet of geen hoog aansprakelijkheidsrisico hebt — maar het is wel iets om bewust van te zijn.

Een vennootschap onder firma (vof) is de rechtsvorm voor twee of meer ondernemers die samen een bedrijf drijven. Elke vennoot is zelfstandig ondernemer en geeft zijn eigen winstaandeel op in de inkomstenbelasting. Net als bij een eenmanszaak is elke vennoot hoofdelijk aansprakelijk voor de schulden van de vof — ook voor schulden die een andere vennoot heeft gemaakt namens de vof. Dat maakt de keuze van je vennoot(en) extra belangrijk.

Een vof schrijf je samen in bij de KvK. Het is sterk aanbevolen (maar niet wettelijk verplicht) om een vof-overeenkomst op te stellen waarin je afspraken vastlegt over winstverdeling, inbreng, besluitvorming en wat er gebeurt als een vennoot wil vertrekken. Zie de aparte gids over het oprichten van een vof voor meer details.

Een besloten vennootschap (bv) is een rechtspersoon: de bv zelf is eigenaar van het vermogen en draagt de aansprakelijkheid, niet jij als privépersoon. Gaat de bv failliet, dan verlies je in principe alleen je ingebrachte kapitaal — je privévermogen is beschermd (behoudens uitzonderingen bij bestuurdersaansprakelijkheid). Dit is een groot voordeel als je activiteiten een hoger aansprakelijkheidsrisico met zich meebrengen.

Een bv richt je op via een notaris. De oprichtingskosten (notarisakte, inschrijving KvK) liggen doorgaans hoger dan bij een eenmanszaak. Bovendien heeft een bv meer administratieve verplichtingen: je moet jezelf een "gebruikelijk loon" uitkeren (de Belastingdienst stelt hier minimumeisen aan), je betaalt vennootschapsbelasting (Vpb) over de winst van de bv en inkomstenbelasting als je dividend uitkeert. Bij lage winst zijn die extra kosten en lasten vaak niet de moeite waard.

Bij welke winst een bv fiscaal aantrekkelijker wordt, hangt van meerdere factoren af en verschilt per situatie. Zie de aparte gids over het omslagpunt eenmanszaak vs. bv voor een uitgebreide afweging. Reken altijd door met een belastingadviseur voordat je besluit een bv op te richten.

De meest gemaakte fout is direct een bv oprichten "omdat dat professioneler klinkt" of "omdat je privévermogen dan veilig is", terwijl de winst nog te laag is om de extra kosten en administratieve lasten te rechtvaardigen. Bij een bescheiden startende zzp’er wegen de voordelen van een bv doorgaans niet op tegen de nadelen.

Een andere fout is een vof aangaan zonder een schriftelijke vof-overeenkomst. Als de samenwerking misgaat — en dat komt vaker voor dan gedacht — is de verdeling van schulden, winst en activa zonder schriftelijke afspraken een juridisch mijnenveld.

Tot slot vergeten sommige starters dat de rechtsvorm ook gevolgen heeft voor hun aanspraken op toeslagen, uitkeringen en pensioenopbouw. Informeer je goed voordat je een definitieve keuze maakt.

Of je nu kiest voor een eenmanszaak, een vof of later een bv opricht: Factabel past zich aan jouw situatie aan. Je voert je KvK-nummer, btw-id en bedrijfsnaam in, en die verschijnen automatisch op elke factuur — correct en conform de wettelijke eisen voor jouw rechtsvorm.

Factabel houdt je btw-saldo bij en geeft je inzicht in je inkomsten en uitgaven, zodat je altijd weet hoe je bedrijf ervoor staat. Zo besteed je minder tijd aan administratie en meer tijd aan je werk.